Kassandra’nın Laneti: Hakikatin Yalnızlığı

Yıkım çoğu zaman gürültüyle gelmez; kolektif bir “duymama” iradesinin yarattığı o derin sessizlikte filizlenir.

Bir yapının temelindeki çatlağı görenler her zaman vardır, fakat onların işaret ettiği gerçek, çoğunluğun sığındığı konforlu yalanın duvarına çarpar ve geri döner. Antik anlatıların en trajik figürlerinden biri olan Kassandra bu kırılmanın tam merkezinde durur: *Geleceği görme yetisiyle ödüllendirilir, ama kimseyi inandıramama lanetiyle cezalandırılır. *Onun trajedisi gerçeği bilmesi değil; gerçeğin kurulu düzenin huzurunu bozduğu için tehdit olarak algılanmasıdır. Bu yüzden mesele hiçbir zaman hakikatin yokluğu olmaz; mesele, hakikatin sistem tarafından taşınamaz hale gelmesiyle ilgilidir.

Bugün bu lanet, modern bilgi düzeninin içinde biçim değiştirerek yaşamaya devam eder; Kassandra’nın sesi artık yalnızca saraylarda değil, verilerle konuşanların, bilimsel raporlar hazırlayanların ve mantık kuranların boğazında düğümlenir. Tam da bu noktada toplumun önüne sürülen “altın yalanlar” giderek daha cazip hale gelir; öyle ki yaklaşan çöküşü işaret eden her itiraz, daha yankı bulamadan bastırılır.

Çünkü hakikat, mülkiyeti ve konforu sarsmaya başladığı anda, en eski refleks devreye girer: Elçiyi itibarsızlaştır, haberi geçersiz kıl.

Asıl kırılma ise kehanetin yanlış çıkmasıyla ilgili değil; toplumun felaketin bilgisini taşıyamayacak kadar kırılgan hale gelmesiyle ilgilidir. Tam da bu nedenle kleptokratik ve popülist yapılar bu kırılganlığı bir zafiyet değil, bir yönetim aracına dönüştürür. Sistem, uyarıları ciddiye alıp onarmak yerine, o uyarıları dile getirenleri hedef almayı seçer; “bozguncu”, “felaket tellalı”, “hain” gibi etiketler bu noktada devreye girer. Böylece bir tarafta kusursuzluk anlatısı sürekli yeniden üretilirken, diğer tarafta bu anlatının altındaki çöküşü işaret eden sesler giderek yalnızlaştırılır.

Seçim çoğu zaman düşündüğümüz kadar karmaşık değildir: gerçek ağır gelir, illüzyon hafif. Tartışma “ne doğru?” sorusundan kopup “kimin tarafındasın?” sorusuna indirgendikçe, hakikat de yavaş yavaş anlamını yitirir ve sonunda taşınması neredeyse imkânsız bir yüke dönüşür.

Bu süreçte insanlar çoğu zaman rahatlatıcı olanı seçer; çünkü şüphe konforu bozan bir yük taşır. Efsanelerde anlatılan o devasa ahşap atın dışarıdan bir zafer simgesi gibi görünmesi tesadüf değildir: İçindeki boşluğu fark etmek için sorgulamak gerekir; sorgulamak ise huzuru zedeler. Bu yüzden bugün benzer yapılar farklı kılıklarda karşımıza çıkar; büyük projeler, sürdürülemez ekonomik modeller ya da kurtarıcı söylemler aynı parıltılı yüzeyi yeniden üretir. “Bu yapı boş” diyen sesler duyulur, fakat bu sesler çoğu zaman o parlak kabuğun altında erir ve görünmez hale gelir.

Böylece kısa vadeli güven hissi her seferinde daha cazip görünür; ancak bastırılan gerçek ortadan kaybolmaz. Gecikir, birikir ve sonunda kendini inkar edilemeyecek bir şekilde dayatır.

Bazı çöküşler bu yüzden ilk bakışta çöküş gibi görünmez; aksine, kusursuz bir düzen hissi yaratan bir estetikle kendini gizler. Dev yapılar, parlak manşetler ve durmaksızın tekrar edilen başarı hikayeleri bir dekor kurar; yüz ne kadar pürüzsüz görünürse, altındaki çürüme o kadar derinleşir. Dante Gabriel Rossetti tablolarındaki o donuk bakışlı figürler gibi: estetik yerinde durur, fakat içeride bir şey çoktan çözülmüştür. Tam da bu noktada Kassandra yalnız kalır; perdeyi aralayıp bu çürümeyi işaret ettiği anda, artık sadece gerçeği söyleyen biri değil, düzenin konforunu bozan bir figüre dönüşür.

Ve tam olarak bu nedenle bir yapının yıkılışı, kolonlar çöktüğünde değil, dürüstlük dışarı itildiğinde başlar. Susturulan her ses içeride görünmeyen bir boşluk açar; o boşluk zamanla en sağlam duvarlardan daha yıkıcı hale gelir. Bugün mesele yalnızca doğruyu söylemek değil, o doğruyu duyabilecek cesareti gösterebilmektir.

Çünkü hiçbir yapı, duymak istediği yalanların üzerine kurulamaz; ayakta kalabilen tek zemin, yüzleşmekten kaçınılan ama er ya da geç geri dönen hakikattir.